Tillandsia is een groep planten uit de bromelia familie (Bromeliaceae). In deze familie is Tillandsia de grootste groep met meer dan 400 soorten. Het genus Tillandsia is door Carolus Linnaeus vernoemd naar de Finse botanicus E. Tillandz.
Deze planten worden gevonden in de woestijn, regenwouden en hooggebergten. De planten komen alleen in De Amerika’s voor, Zuid- en Midden-Amerika en in het zuidelijk deel van Noord-Amerika. De Tillandsia’s met groene bladeren komen voor in de natte gebieden terwijl de varianten met dikke (grijze) bladeren meer uit de droge gebieden komen. De grijze/zilveren kleur, wat dat veroorzaakt zien we later, zorgt ervoor dat een deel van het zonlicht wordt gereflecteerd zodat de plant nog een beetje koeler blijft.
De meeste Tillandsia's leven als een epifyt*. Dat wil zeggen dat ze in de natuur op andere planten leven zonder dat ze die planten schade berokkenen zoals parasieten wel doen. Ze groeien dan ook zonder grond, op bomen en cactussen, etc. De wortels van deze planten zijn er alleen maar om de plant vast te zetten op het substraat. Er zijn ook Tillandsia's die op rotsen leven dit zijn Litofyten*. De T. bulbosa en vele andere Tillandsia's groeien alle kanten op, op zijn kop, naar de zijkant etc. Deze planten houden geen rekening met de zwaartekracht waardoor een plant normaal gesproken alleen naar boven zou groeien. (in het engels, ik kan de Nederlandse term niet vinden: ageotropic) Voor T. bulbosa en soortgelijke planten heeft dat een groot voordeel, want als zij ondersteboven, of apzij groeien kan er geen water in de pseudobollen blijven staan, wat daar zou kunnen gaan rotten.
De Tillandsia’s zijn uniek omdat ze eigenlijk helemaal geen functionele wortels hebben. Dat wil zeggen dat hun wortels alleen zijn voor het vastgrijpen, ze nemen er geen voedingstoffen door op. Sommige hebben ook gewoon géén wortels, Tillandsia usneoides (Spaans mos) bijvoorbeeld deze plant groeit als lange grijze slierten in bomen en zelfs op (telefoon)kabels. Eigelijk zijn het slierten van heel veel kleine wortelloze plantjes. Tillandsia’s krijgen hun voedingstoffen uit de lucht, stofdeeltjes, insecten en rottende plantendelen. Daarvoor hebben ze in de bladeren zogenaamde “trichome”* waarmee ze rechtstreeks voedingstoffen en water kunnen opnemen. Dit zijn de kleine zilverachtige “schubben” die op de bladeren te vinden zijn. De dunne wanden laten het water heel gemakkelijk door, maar voorkomen dat het weer verdampt. Tillandsia's die in vochtige gebieden leven hebben minder van die "trichome" omdat er meer vocht is hebben ze er minder nodig. Tillandsia's die in heel droge gebieden leven hebben er juist veel. Nog een extra voordeel van de "schubben" is dat ze zonlicht weerkaatsen en zo de plant wat koeler houden. Als je kijkt naar de Tillandsia tectorum zal je heel veel van die "trichome"* zien, deze plant komt dus uit een droog gebied.
Binnen de Tillandsia’s zijn er heel veel verschillende (blad)vormen: gladde bladeren, gedraaide bladeren, gehamerde bladeren, grasachtige bladeren, dikke vlezige bladeren, etc. Sommige van de planten zien er uit alsof ze niet van deze aarde zijn, kijk maar eens naar de T. bulbosa bijvoorbeeld.Het is dus niet zo gek dat het een populaire groep planten is. Wat de meeste planten van deze groep wel gemeen hebben is dat de bladeren in een rozet bijeen staan en zo een soort van trechter vormen. Dit heeft een groot voordeel, al het water dat er dan toch opvalt wordt naar de plant zelf geleid. Op deze manier kan de plant in droge gebieden (B.V. ook boomtoppen) goed gebruik maken van de schaars vallende regen.
De bloemen en bloemstengel variëren van bijna onzichtbaar tot zeer groot en lang. Het is vaak zo dat de bladeren dieprood kleuren als de plant gaat bloeien. De bloemen zijn er ook in vele kleuren en blijven lang goed, van enkele weken tot wel maanden. Helaas is het wel zo dat de plant die heeft gebloeid dood gaat. Gelukkig gaat de plant op dat tijdstip ook zijn energie besteden aan het maken van zijplantjes. Als de plant dan uiteindelijk sterft blijven de dochters op deze plek staan en kunnen weer uitgroeien tot volwassen planten.
Licht
De Tillandsia’s geven eigenlijk zelf al aan hoeveel licht ze nodig hebben: hoe grijzer en dikker de bladeren hoe meer licht ze nodig hebben. De groene Tillandsia’s hebben wat minder licht nodig. Zo heeft de zilveren Tillandsia tectorum heel veel licht nodig en de groene Tillandsia cyanea is eigelijk meer een schaduwplant.
Temperatuur
Omdat de planten uit uiteenlopende klimaten komen zijn er ook uiteenlopende temperaturen waarbij ze gedijen/overleven. De temperatuur schaal loopt van 38°C tot het vriespunt. De tolerantie ligt natuurlijk aan de natuurlijke vindplaats van de specifieke soort. De soorten die bijvoorbeeld op grote hoogten voorkomen kunnen temperaturen verdragen die vlak bij het nulpunt komen terwijl de soorten uit het regenwoud het liever wat warmer hebben.
Vocht
Ook dit is duidelijk aan de kleur planten zelf te zien, net als bij de lichtbehoefte. Grijze planten hebben een stuk minder vocht nodig dan de groene planten. Het is in een paludarium dan ook zaak om de Tillandsia’s op de juiste plek te zetten. Grijze planten zijn erg lastig te houden in onze bakken omdat het snel te vochtig is, die moeten dan ook op een droge plek staan. Let wel op dat de meeste Tillandsia's graag wat luchtbeweging hebben, dus zet ze in de buurt van je ventilatie.
Aangezien de planten hun voeding uit de "lucht" halen is het noodzaak om de planten te sproeien. De planten mogen ook weer niet te droog worden, afhankelijk van de behoefte is één keer per dag of een keer per maand voldoende. Ik heb in mijn bak T. crispa (tegenwoordig Racinea crispa) deze dient elke dag gesproeid te worden. Hij moet namelijk vochtig blijven. T. xerographica moet dan weer behoorlijk droog. De meeste Tillandsia’s hoeven géén water in de koker!
Het water dat u gebruik kan het best regenwater, osmosewater of iets dergelijks zijn. Zeker de kleinere soorten kunnen slecht tegen de kalk uit het leidingwater. Bovendien staan de kalkvlekken op de bladeren zo lelijk.
Voeding
Gezien het feit dat de Tillandsia’s het voedsel in de natuur "uit de lucht" halen, en daar zit niet zoveel voedsel in, hebben ze weinig behoefte aan extra bemesting. Het kan wel, maar zorg er dan voor dat u ze héél laag geconcentreerde voeding geeft. Zeg 1/10 of minder van de aanbevolen hoeveelheid kamerplantenmest. (zelf gebruik ik orchideeën mest ook 1/10 van de aanbevolen hoeveelheid). Als u ze bemest zullen ze iets sneller groeien, maar groeikampioenen zullen ze nooit worden.
Mieren
Een aantal Tillandsia's zijn gastheer voor mieren. Als je kijkt naar de Tillandsia's met een zogenaamde pseudobol dan zijn in de natuur vele van die planten gastheervoor mieren. Dat heet: Myrmecophytic (in het engels). De mieren knagen kleine gaatjes in de bladen bij het verdikte deel en maken in de openruimten hun nesten. In tegenstelling tot andere bromelia's hebben deze planten gepunte bladeren die ervoor zorgen dat de pseudobol en dus de mieren droog blijven. De mieren leveren waarschijnlijk door hun uitwerpselen voedsel voor de planten. Enkele soorten waar dit voor geldt: Tillandsia bulbosa, T. butzii, T. caput-medusae en T. pseudo-baileyi.
* Hierbij de verklaringen van de termen:
- Lithofytisch
- planten die op stenen groeien, ook wel epilitisch genoemd. Voorbeelden zijn: mossen of korstmossen. Litofyten halen hun voeding uit mossen, nutriënten in regenwater, afval, of zelfs hun eigen dode weefsel.
- Terrestrisch
- Planten die in de aarde groeien. Deze planten halen hun voedsel uit de aarde.
- Epifytisch
- Planten die op andere planten groeien maar verder niets schadelijks doen. Deze epifyten halen hun nutriënten uit: regenwater, afval, of zelfs hun eigen dode weefsel. Ze wortelen dus niet in de grond maar ver daar boven, op de stammen en de takken van bomen, cactussen, etc.
- Parasitisch
- Planten die in andere planten en daar ook voedsel van "stelen".
- Aquatisch
- Planten die in het water groeien. Deze planten halen hun voedsel uit het water en de bodem.
- Trichome
- Trichome komt uit het grieks en betekend: "haargroei". Dezet trichoom of haar van een plant is een uitgroeisel van het epidermis (opperhuid). Bij planten komen er verschillende soorten voor, maar voor de Tillandsia's geldt dat de Trichomen de volgende functies hebben:
- Epidermis beschermen tegen de zon door reflectie & afdekking.
- Het vochtverlies verminderen, doordat tussen de haren stilstaande lucht zit waardoor er minder vocht verdampt.
- De Wateropname uit de omringende lucht bevorderen