- Koolstofdioxide?
- CO2 concentratie
- CO2 toevoegen
- CO2 Oplossen
- Hoeveel bellen per minuut?
- CO2-Calculator
CO2 ?
In uw plantenaquarium is de concentratie van CO2 zeer belangrijk.
CO2 is de wetenschappelijke formule van Koolstofdioxide. C staat voor Carboneum =
koolstof en O voor Oxygenium = zuurstof. Het is een
voedingsstof voor de planten die onontbeerlijk is. De beesten in uw aquarium produceren CO2,
maar als u veel planten in uw aquarium heeft is dat niet genoeg, en zullen uw planten
niet (goed) groeien. Dan is het misschien tijd om extra CO2 toe te voegen. In deze tabel
kunt u de concentratie van CO2 in uw aquarium bepalen door het meten van de KH en de PH
(hiervoor zijn in de handel uitstekende meetsetjes te verkrijgen).
Via de planten wordt zuurstof uit het de CO2 aan de vissen in het aquarium doorgegeven de
koolstof uit de CO2 gebruiken de planten zelf om o.a. te groeien, en hierbij produceren de
planten dus zuurstof.
Een gering deel van het in water opgeloste CO2 gas verbindt zich chemisch met het water
tot een zwak zuur, het zg koolzuur (H2CO3). Het begrip koolzuur wordt vaak verwisseld met
het gasvormige CO2. Maar ook koolzuur speelt in het aquarium een zeer belangrijke rol.
Koolzuur maakt het water zuurder, het laat de pH dalen. Hierdoor is het dus mogelijk om
de PH te controleren door middel van CO2, en dat ziet u dus tegenwoordig vaak, de PH van
een aquarium wordt door een electronisch apparaat op dezelfde waarde gehouden door de
hoeveelheid CO2 in het water te controleren. Zo slaat u twee vliegen in een klap.
CO2 concentratie
Wanneer is er voldoende koolzuurgas (CO2) voor de planten aanwezig?
Grof uitgedrukt kan gesteld worden dat bij een pH van 6,8 tot 7,2, gecombineerd met een KH van 4 tot 7 voldoende koolzuurgas
beschikbaar is, circa 20 mg/l. Om dat te controleren moet men 's-morgens en 's-avonds de aangegeven waarden meten.
Meet men in de avond een te hoge pH dan betekend dit dat men teveel licht aan heeft gehad en dient voor de toekomst het
licht getemperd te worden, of extra Co2 worden toegevoegd.
Als u naar de volgens verschillende fabrikanten optimale concentratie CO2 kijkt, ligt deze tussen de twee stippellijnen, in de grafiek en
in het groene gebied in de tabel (zie onder). Deze beide komen van verschillende kanten en u ziet dat
de concentratie van de CO2 nog een punt van discussie is. DUPLA geeft weer andere waarden dan EHEIM, die weer ander waarden geven dan blablabla etc. Maar zeker is als u te
weinig CO2heeft in uw aquarium, dan groeien uw planten slecht of niet en u kunt gewoon een van beide aanhouden, ze hebben allebei gelijk of niet gelijk. De beste hoeveelheid CO2 is namenlijk die hoeveelheid waarbij UW aquarium het, het best doet.(de hoeveelheid hoeft dus niet op de mg/l nauwkeurig afgeregeld te worden, tenslotte heeft niet iedere plant evenveel CO2 nodig). U kunt nu zelf uitrekenen hoeveel CO2 u in uw aquarium heeft met de CO2-calculator.
Als u de tabel in volle glorie wilt zien hoeft u er alleen maar op te
klikken, dan opent een nieuw venster met het hele plaatje.
CO2 toevoegen
Als u een Aquarium heeft met zeer veel planten kunt u CO2 te kort komen, de vissen en
andere beesten produceren dan niet voldoende CO2 om de planten naar onze wens te
laten groeien. Er zijn diverse mogelijkheden om onze bak te voorzien van extra CO2,
hieronder worden er enkele vermeld om CO2 te produceren..
Meer vissen.
Dit is de allergemakkelijkste, maar ook de gevaarlijkste. Vissen (planten ook!)
produceren door een proces dat dissimilatie heet CO2. Dit betekend dat als u meer vissen
in uw bak houdt dat er meer CO2 geproduceerd wordt. MAAR dit is een heel
gevaarlijke optie want zoals wij allen weten kan hierdoor het evenwicht verstoord worden en dan heeft u
grote kans op blauwe alg maar ook andere ongewenste algen. Een Neontetra produceert per dag ongeveer 0.01
gram CO2. Uiteraard produceren grotere vissen meer en kleinere vissen minder CO2.
De gistmethode
Dit is de eenvoudigste en goedkoopste. We hebben enkel nodig: een fles van 1,5 liter
met een dop, een luchtsteentje, een eindje aquariumslang (Ø 5 mm), één liter water, 100 gram suiker en 3,5
gram gedroogde gist. Het water, de suiker en de gist worden gemengd in de fles en lichtjes geroerd tot een
homogene massa ontstaat. De fles wordt afgesloten en het luchtsteentje verbonden aan de slang krijgt zijn
plaats in het aquarium. Door anaërobe gisting van suiker en gist krijgen we alcohol en Koolstofdioxide. Het
proces wordt gestopt, doordat de giftige alcohol (boven een bepaald percentage) de gistcellen doodt. Als de
suiker dan nog niet op is, kan met minder suiker worden volstaan.
De CO2
vindt zijn weg via de slang en het steentje naar ons aquarium, of wordt in een soort van klok opgevangen waaruit
de CO2 het aquarium in kan diffunderen. Het gistingsproces kan eventueel opgevoerd
worden door meer gist aan de homogene massa toe te voegen, of deze te verwarmen, maar dan is de productie
minder lang (de hoeveelheid CO2 die in totaal geproduceerd wordt blijft hetzelfde!!!).
Met deze methode kunt u een eental weken uw aquarium van CO2 voorzien. Er zouden een
aantal manieren zijn om de duur van de CO2 productie te verlengen, een van deze methode
is dat u bij het maken van een nieuwe fles kunt u bruine drap op de bodem (dit zijn de gistcellem die het werk hebben
gedaan) herbruiken, de nieuwe suiker/gist oplossing kunt u hier aan toevoegen. Resultaat is dat
iedere keer dat je dit doet de periode iets toeneemt met een aantal dagen totdat je na een paar maanden
max. ca 4 weken behaald. Een andere methode waar er over gesproken wordt is het toevoegen van sodiumbicarbonaat.
Dit zou de kH in de fles verhogen waardoor de gist blijkbaar beter/langer de CO2 kan produceren. De effectiviteit van de laatste methode is niet geheel zeker, maar er zijn meldingen dat een fles dan wel 5 weken te
gebruiken is.
Als U zelf deze CO2 methode gebruikt moet U eens portgist of champagnegist
proberen. Deze gistsoort blijft langer actief doordat zij bestand is tegen het hogere alcoholpercentage
dat port nu eenmaal bevat. Ook champagnegist is interessant om eens te proberen aangezien deze een zeer
hoge CO2 productie kent (vanwege de bubbels die in Champagne moeten komen).
Beide soorten gist zijn te krijgen via winkels die benodigdheden voor het zelf maken van wijn leveren.
Bovendien moet U er absoluut ervoor zorgen dat de inhoud van het gistvat
nooit in het aquariumwater komt. Diverse negatieve ervaringen bevestigen
het desastreuze effect van alcohol op aquaria.
Een goede methode om ellende te voorkomen is het plaatsen van een flesje met
een stop met twee doorvoergaten tussen CO2 uitgang en aquarium. De CO2 wordt
door een slangetje eerst als bubbels door een hoeveelheid water gevoerd,
waarbij evt. rommel in dat water terecht komt en vervolgens weer door het tweede gat richting aquarium gevoerd.
Voordelen
- Goedkoop.
- Makkelijk zelf te doen.
Nadelen
- De hoeveelheid koolzuurgas laat zich niet naar behoefte regelen.
- De koolzuurafgifte is zeer onregelmatig. Aan het begin overvloedig. Tegen het einde karig en onvoldoende.
- Het suikerwater met gist en alcohol kan in het aquariumwater raken. Dat is niet aanbevelenswaardig.
- Het is een beetje rommelig.
Hieronder een stukje met tekening van een gist-opstelling geschreven door Lusitano en een beetje
aangevuld door andere bronnen:
Ik heb een tekening gemaakt van mijn suiker/gist opstelling. Het werkt in
ieder geval zeer goed in combinatie met elke filtermotor waar op de uitlaat
een klein 'lucht'inlaatje zit (meestal is deze afgedicht met een plastic
dopje indien niet in gebruik). Deze opstelling heeft een zeer hoog CO2
oplossend vermogen. Ik moet zelfs op het hoogtepunt van het gistingsproces
(week 2, 3 en 4) m'n filteruitlaat iets omhoog draaien om wat waterbeweging
te veroorzaken anders zakt m'n PH naar 6,7 bij een KH=5 a 6 en dat is iets
te veel! Tijdens het aanlopen en aflopen van het proces richt ik de uitlaat
omlaag en zo kan ik middels m'n uitlaat de PH redelijk rond 6,9-7 houden. De
verhoudingen in de tekening kloppen uiteraard niet. Door het uitgaande
slangetje in het CO2 vat/klok/bel (hoe je 't noemen wil) iets hoger/lager te
plaatsen kan je de buffergrootte aanpassen. Zelf hou ik slechts ca 1 a 2 cm
aan omdat anders de opwaartse druk te hoog wordt en de/het vat/klok/bel vroeg of
laat een keer losschiet.
Gasflessen
De methode met de gasflessen is zeker duurder, maar wel de gemakkelijkste en de veiligste. We hebben meestal wel een drukverdeler nodig om de druk voldoende te verminderen, maar het biedt ons wel de mogelijkheid zeer correct te doseren.
Tegenwoordig zijn er enkele merken gespecialiseerd in het vervaardigen van deze apparatuur. De werking is dan wel perfect en op heel wat verschillende manieren aan te passen en te doseren. De prijs is natuurlijk rechtevenredig met de kwaliteit. Vaak werken deze apparaten pH-gestuurd.
Chemische vervaardiging.
De minst gebruikte manier en meteen ook de gevaarlijkste is de chemische vervaardiging. Indien we een sterk zuur laten inwerken op carbonaat- of bicarbonaatzouten dan ontstaat door de chemische reactie Koolstofdioxide. Ik geloof dat denerle zo'n ding in zijn assortiment heeft, en als het goed is werkt deze met marmer. Bij deze apparaten storten druppeltjes zuur op marmer of een andere corbonaat bevattende stof en hierdoor ontstaat er CO2. Er bestaan hiervan een aantal
producten (ZEOmax, Carbonator), maar ze werken allemaal door middel van:
CaCO3 & 2H+ -> Ca++ & 2HCO3-
en vervolgens
2HCO3- -> CO3-- & CO2 & H2O
Electrische vervaardiging.
Tegenwoordig is er nog een manier om CO2 in het aquarium te krijgen. Het werkt met een electrode en een plaatje koolstof en dus electriciteit (laag voltage). Hierdoor zou je in de bak CO2 genereren. Het werkt door middel van electrolyse van de koolstof electrode, hoe de reactie in zijn werk gaat is nog een pittige discussie over geweest ook met de maker van de Carbo-plus. Hij suggereerde
C + 2x H2O -> CO2 + 4x H .
Echter waren er andere lieden (waaronder dennerle) die voorstelde dat het:
Ca++ + 2HCO3- -> CaCO3 + CO2
zou zijn. Dit laatste zou best wel eens kunnen gezien het feit
dat er door verschillende mensen gemeld is dat er een witte neerslag ij de electrode was (CaCO3 ) EN zelfs de maker van de Carbo-plus zelf waarschuwt al dat de de kH (heeft met de calcium en carbonaat te maken (zie bij biochemische ontkalking) !!) naar beneden gaat. Nog een bewijs voor het laatste (in het duits, sorry): In Wasser ohne Karbonathärte, entsteht kein CO2. Fügt man Hydrogenkarbonate hinzu, entsteht CO2. (In water zonder carbonaathardheid (kH=0) ontstaat geen CO2. Voegt men WaterstofCarbonaat toe dan ontstaat er plotseling wel CO2). Nog een reden om te geloven dat het de laatste reactie is.
CO2 Oplossen in het water.
Hoe de CO2 opgelost in uw aquarium? Dat is op zoveel manieren mogelijk dat
ik daar eigelijk een paar van wil uitlichten en de rest u zelf wil laten uitzoeken. Hieronder vind u onder andere een stuk van Charles Buddendorf, die de zogenaamde CO2-worst heeft uitgevonden. Een heel slimme oplossing die niet veel kost.
Een difusor
Dit is een apparaatje dat er in vele vormen is, het idee is in iedergeval dat de CO2 door een keramisch plaatje wordt geperst met heel kleine porieën. Doordat de porieën zo klein zijn komen er dus heel fijne belletjes uit, waardoor de CO2 erg goed oplost in het aquarium. Een difusor is in verschillende maten verkrijgbaar voor kleine en grote bakken.
De CO2-worst.
De CO2-worst is gemaakt om zoveel mogelijk CO2 op te lossen in het water, op een zo
goedkoop en eenvoudig mogelijke manier. De CO2-belletjes worden via het normale
luchtslangetje onder in het stuk filterslang geleid. Niet direct schuim om het
luchtslangetje heen binden want dan kun je niet meer zien of en hoeveel CO2 de
reactor nog produceert. Ook liever geen bruissteentje gebruiken. Ten eerste is
dat niet nodig omdat het schuim die functie vervult en ten tweede komt er dan
door een hogere tegendruk minder CO2 uit het luchtslangetje.
De diffusor maakt gebruik van restmaterialen die bijna elke aquariaan wel in huis heeft:
stukje filterslang (10-13 mm), zuignap en twee langwerpige strookjes
filterschuim. De twee stroken worden losjes met synthetische garen tegen elkaar
en om de filterslang gebonden. Onderaan om de filterslang goed vastbinden want
anders zou het schuim eraf kunnen schieten en gaan drijven. Voor de duidelijk
heb ik in de tekening de voorste strook schuim weggelaten.
De diffusor moet perfect verticaal worden opgehangen. Het idee is namelijk dat de belletjes
uit het luchtslangetjes door het schuim recht omhoog willen. Door de open
celstruktuur van het filterschuim worden de belletjes daarin behoorlijk
gehinderd. Zo zeer dat bij mij praktisch alle belletjes al opgelost zijn voordat
ze boven zijn. Langere stroken schuim lossen CO2 dus beter op dan kortere
stroken. Let er ook op dat de belletjes als ze boven aan komen
kleiner zijn geworden doordat CO2 opgelost is in het water.
Het geheel kan direct in het aquarium tegen het glas worden geplakt. Door de
gebruikte materialen valt het dan ook niet zo op. Wel even een waarschuwing. Ik
gebruik de CO2-worst in mijn 80cm bak samen met 2 liter 5%tige suikeroplossing
met 2 gram droge gist. Als dit 's nachts aanstaat krijg ik een CO2-conc. van 350
mg CO2/l (een keer gemeten). Oppassen dus; pH goed meten en goed de ademhaling
van de vissen in de gaten houden. Hopelijk hebben jullie er wat
aan (Zeker Charles!).
Als bij je eerste poging het CO2 langs de zijkant
wegloopt is dat op zich nog niet zo erg. Later hersteld zich dat wel. Dat had ik met
mijn schuim ook. Het lijkt net alsof de belletjes eerst een weg moeten
vinden en het schuim vol moeten maken met CO2-belletjes. Schudden met de fles
geeft ook zo'n effect. Er komen dan ineens te snel teveel belletjes in de worst
waardoor ze aan alle kanten ontwijken. De CO2-worst werkt het best na een dag en
als ie met rust wordt gelaten. Een andere tip is om het midden van zo'n worst
toch een kiertje te houden zodat de belletjes net iets makkelijk in de worst
omhoog gaan dan via de zijkant willen ontwijken. Hoe langer de worst destemeer
CO2 zal oplossen.
Hoeveel bellen per minuut?
Hoeveel bellen moet ik per minuut geven, waar is de tabel, die is er toch wel? Er bestaan inderdaad
wel tabellen met berekeningen, maar die zijn grote onzin. Je moet namelijk zoveel CO2 toevoegen als dat
je planten verbruiken en dat is bij elke bak anders. Een tabel kan dus niet zo maar gemaakt worden. Is die bellen teller dan helemaal voor niets? Nou nee hoor, het is wel handig om de voor jou bak juiste afstelling welke keer opnieuw in te stellen.
Je kan zien hoeveel CO2 je moet geven door de hoeveelheid Co2 dat je in
de bak brengt zo af te stellen dat je pH NIET (veel) omhoog gaat, dan tel je de bellen en dat kan je dan aanhouden voor de volgende keer. Als je
dat doet dan zit je goed. Het is dus even experimenteren als je geen pH gestuurde co2 injectie heb, maar wel te doen. In het begin moet je dan
veel meten, maar op een gegeven ogenblik zie je dat de pH over de dag stabiel blijft, dan zit je goed. 's Nachts kan dan de CO2 natuurlijk
uit als die niet pH gestuurd is.